(Panayam sa Pamantasang Arellano
Agosto 30,2006-Kalye Legarda,Maynila)
Isang napapanahong paksa ang ipinataw sa aking balikat ngayon,”Wika at Pambansang Dangal.”Samantalang lumabas na ang Kautusang Pampanguluhan tungkol sa paggamit ng wikang Ingles bilang midyum sa pagtuturo sa lahat ng paaralan sa bansa.
Kung sinasabing ang sariling wika ang simbolo ng ating kultura at pagkalahi,ano ba tayo noon bago pa dumating ang mga Espanyol?Ano ang ating wikang ginagamit sa kapuluan?May sarili ba tayong sistema ng pamahalaan noon?Ano ang ating kultura o kalinangan?
Ibabahagi ko ang isang pangyayari,maaaring alam na ito ng inyong mga propesor,noong unang dako taong 980 o ika-10 siglo ang petsang nakaukit sa isang tansong metal(copper plate) na nahukay sa Siniloan,Laguna.Posibleng ibinenta ito sa mga antique collector at nabili naman ng isang archaeologist na Mr. Postman.
My nakaukit ding mga talata sa tansong metal na wikang Javanese,wikang Tsino,wikang Tagalog at gamit ang sinaunang alpabetong ALIBATA o BAYBAYIN.
Pinasuri ni Mr. Postman ang nakaukit na talata sa mga iskolar sa Malaysia,Indonesia at natuklasang ang nakaukit sa tansong metal ay tungkol sa isang pagwawalang-bisa ng utang ng isang taga-Tundo.Ibig sabihin,isang kasulatang iyon ng pagbabayad utang.
Ano ang silbi nito para sa iba? Kung hindi alam ng nakahukay ang halaga nito’y ibebenta na lamang kahit magkano.Pero hindi niya alam ang halaga ng nakaukit sa tansong metal ay bahagi ng wika at kultura ng ating bansa.
Posibleng bunga iyon ng kalakaran noon na tinatawag na barter trade. Ang katumbas ng salitang barter sa Tagalog ay BALIGYA at ang barter trade ay BALIGYAAN.
Sa tansong metal na iyon na nahukay sa Laguna ay patunay na mayroon na tayong sariling alpabeto na ALIBATA.May maunlad na pamumuhay at may sariling pamahalaan.Higit sa lahat may sarili na tayong kalinangan o kultura.
Kung ang ating karagatan ay sisisirin ay may modernong kagamitamg masisilip ang malalim na dagat ng Filipinas ay masasabing isa itong museo ng mga lumubog na barko mula sa iba’t ibang bansa sa Asya na nakikipagkalakalan noon sa ating bansa.
Marami nang nasisid o aksidenteng nakakuha ng mga artifacts mula sa mga lumubog na barko at ngayo’y nasa pangangalaga ng ating pambansang museo. Mahalaga ring malaman na ang matandang mapa ng ating bansa ay nasa bansang Tsina na may pangalang Malayo o Malaya at hindi pa Filipinas.
Pero sa pagdaong ng pananakop ng mga Espanyol sa kabila ng pagkalupig ni Ferdinand Magellan o Fernando Magallanes sa kamay ng mandirigmang Datu Lapu-lapu ay nangibabaw ang Krus at Espada ng mananakop na Espanyol.
Mula Cebu patungong Maynila ay sinalakay nila ang kaharian ng Tundo ni Raha Matanda at nakasagupa nila sina Panday Pira,,Raha Sulaiman na nagtanggol na mandirigmang pinuno sa ating pagiging marangal na lahi.
Ang unang lumasap ng bangis at lupit ng pananakop ng Konkistador na Espanyol sa kaharian na nasa Maynila ay ang mga karatig na lalawigang Tagalog at dumanak ang maharlikang dugo ng mga mandirigmang Katagalugan.Kaya’t hindi dapat kainggitan na ang walong silahis ng araw sa ating bandila ay sumasagisag sa walong probinsiyang Katagalugan na naghimagsik sa pananakop ng pamahalaang Espanyol.
Sa panahong iyon ng pananakop ng mga banyagang Espanyol,malinaw na pinangarap nina Jose Rizal,Marcelo del Pilar,Graciano Lopez Jaena at iba pang Filipino sa Madrid,Espanya bilang makabayang propagandista ang magkaroon ng pambansang kaakuhan(national identity) na nakasandig sa wikang Filipino.
Isa sa nilinang ni Rizal ang kuwentong-bayan “Pagong at Matsing” na iginuhit ni Juan Luna na bahagi na ng kasaysayan na unang komiks ng bansa.Pagkaraa’y
isinulat din niya ang mga batas ng panulaang Tagalog o Poetica Tagala.Isinalin din ni Rizal sa Tagalog ang akda ni William Tell para sa kanyang mga pamangkin. nagtangka rin si Rizal na makasulat ng nobelang Tagalog na “Makamisa” na hindi niya natapos.
Si Marcelo del Pilar nama’y nagtangkang sumulat ng aklat ng sanaysay na “Ang Kalayaan” na hindi rin niya natapos. Kung nabuo nina Rizal at Del Pilar ang kanilang akda ay magkakaroon ng matibay na haligi ang panitikang Tagalog na bubuo ng muog ng pagkakaisa ng mga Filipino bilang isang lahi.
Iniwan naman ng ating mga ninuno ang epikong nasusulat sa iba’t ibang wikain gaya ng “Biag ni Lam-ang” ng mga Ilokano,ang “Ibalon” ng mga Bikolano,ang “Darangan” ng mga Maranaw at “Hudhud” ng Mindanao.
Pero ang epikong Tagalog na “Pamatbat” na inaawit ng taumbayan na natuklasan ng iskolar na paring Espanyol Pray Chirino ay hindi natagpuan at natunghayan ng sumunod na salinlahi ng mga Filipino.
Tanging ang makabagong awit na “Florante at Laura” ni Francisco “Balagtas” Baltazar ang pinagpalang malabing alaala kahit naimpluwensiyahan na ito ng metrika romansa ng mga Espanyol.
Tulad ng mga epiko ng mga Ilukano,Bikolano na nalahiran din ng impluwensiya ng mga Espanyol at natagpuan pang may bahaging nasusulat sa wikang Espanyol.Masasabing na mestiso ang ating mga epiko.
Sa pag-aaral ng mga wikain sa Filipinas ng mga iskolar na paring Espanyol naging mahalagang saliksik ang aklat na”La Lengua Tagala” na diksunaryo ng matatandang salitang Tagalog at mga unang mga tula ng ating mga ninuno. Doon natin matutuklasan ang mga salitang Tagalog na limot na at di na ginagamit sa ngayon.
Kung wikang Espanyol ang ginamit nina Rizal,del Pilar at Lopez Jaena sa Madrid sa pangarap na kalayaan ng Filipinas,wikang Tagalog naman ang wikang ginamit sa himagsikan sa pagbubuo ng KATIPUNAN nina Andres Bonifacio at Emilio Jacinto.
Mula sa hinagpis ni Balagtas,nasisilip ang paghuhunos ng kasaysayan ng ating bayang nakagapos “sa isang madilim gubat na mapanglaw” at nagnanasang makahulagpos sa tanikala ng pang-aalipin ng dayuhang Espanyol.
Isinulat niya ang “lugami at hapong” kalagayan ng bayan sa kanyang makabagong awit na “Florante at Laura” ang ganitong paglalarawan:
“Sa loob at labas ng bayan kong sawi
kaliluha’y siyang nangyayaring hari;
kagalinga’t bait ay nalulugami
ininis sa hukay ng dusa’t pighati.
“Ang magandang asal ay ipinupukol
sa laot ng dagat ng kutya’t linggatong
balang magagaling ay ibinabaon
at inililibing ng walang kabaong.”
Iyon ang hinagpis ni Balagtas sa mapaniil na pamahalaang Kongkistador na Espanyol.Pagkaraan ng kanyang hinagpis ay magiging hibik ito gaya ng tula ng makatang Herminigildo Flores na “Hibik ng Filipinas sa Inang Espanya,”
“Datapuwa’t sa aki’y daya at pag-api
ang siyang nakaya palang iginanti.
Kaya hangga ngayon sa ikabubuti
ng kalagayan ko’y wala pang masabi.”
“Gayunma’y ako pa ang siyang masama
kung aking idaing yaring pagka-aba.
Sari-saring dusa nama’y nagbabala
Sa balang dumamay sa aking pagluha.”
At sa sasagutin ang paghibik na ito sa tulang “Sagot ng Espanya sa Hibik ng Filipinas” ng makatang Marcelo del Pilar sa mapanudyong pasaring;
“Mapanglaw na sumpa ng poong Maykapal
sa tamad na puso ay kalumbay-lumbay;
kayong nagpabaya sa sariling bayan
anya’y dapat lamang aking pabayaan.”
…”Ito na nga lamang ang maisasagot
ng salantang ina sa hibik mo irog;
sasakyan mo’y gipo,huwag matutulog
ang mga anak mo’t may sigwa sa laot.”
Pagkaraa’y wawakasan ang paghibik mula sa paghihinagpis ng”bayang sawi” sa tulang “Katapusang Hibik ng Filipinas” ng makatang Andres Bonifacio,ang “Ama ng Himagsikang Filipino” sa ganitong marahas na saloobin;
“Sa sangmaliwanag ngayon ay sasabog
Ang baril at kanyong katulad ay kulog;
Ang sigwang masasal na dugong aagos
Ng kanilang bala na magpapamook.”
“Di na kailangan sa Espanyang awa
Ng mga Tagalog,O,Inang kuhila;
Paraiso naming ang kami’y mapuksa
At langit mo naman kung kami’y madusta.
Sisiklab ang himagsikang Filipino laban sa mahigit na 300 taong pananakop ng kolonisador na Espanyol,lalawak ang apoy ng himagsikan.
Iniwan sa atin ng Katipunan,Kataas-taasan,Kagalang-galangang mga Anak ng Bayan ang “Sampung Katungkulan ng Gagawin ng mga Anak ng Bayan” na isinulat ni Bonifacio at ang “Kartilya ng Katipunan” ni Emilio Jacinto.
Pagkaraa’y sasalakay ang bagong kolonisador na Amerikano at tataglayin ng susunod na henerasyon ng mga makata’t manunulat ang sulo ng”makabayang adhika” na noo’y pinapapatay at halos mamatay-mabuhay sa madugong pananakop ng bagong mang-aaliping banyaga.
Lilikhain ni Aurelio Tolentino ang sedisyosong dulang “Kahapon,Ngayon at Bukas” na sasalakayin ang pagtatanghal sa Kamaynilaan ng mga Amerikano.Isusulat ni Faustino Aguilar ang nobelang “Pinaglahuan” at ni Lazaro Francisco ang nobelang “Ilaw sa Hilaga” na naglalaman ng makabayang adhika tungo sa kalayaan ng bansa.
Susundan ito ng susunod na henerasyon ng mga makata at manunulat,bubuuin ni Jose Corazon de Jesus ang mahabang tulang pasalaysay na “Sa Dakong Silangan” na naglalarawan ng pagkagapos ng Inang Bayan sa pang-aalipin ng dayuhan. Malilikha ni Lope K. Santos ang nobelang “Banaag at Sikat na may pagkiling sa sosyalismo.Susulat si Alejandro G. Abadilla ng nobelang ”Pagkamulat ni Magdalena” na hinubaran ang dogmatikong paniniwala sa sekswalidad.Malilikha ni Amado V. Hernandez sa bilangguan ang aklat ng tulang “Isang Dipang Langit,” pagkaraa’y ang nobelang “Ibong Mandaragit” at “Bayang Malaya.” Maiiwan sa alaala ng mga makabayan ang isinulat na tulang “Panata sa Kalayaan” at “Kung Tuyo na ang Luha Mo.”
Sa panahon ng Commonwealth o Mala-sariling Pamahalaan,lilikha ang Pangulong Manuel Quezon ng kautusang pampanguluhan blg.134 na dapat magkaroon ng pambansang wika na ang saligan ay wikang Tagalog.
Lilikha naman si Lope K.Santos ng “Balarila” o gramatika sa Tagalog at magiging aklat sa pag-aaral ng pambansang wika.Lalaganap sa mga paaralan at unibersidad ang pag-aaral ng wikang pambansa pagkaraa’y aalisin sa paaralan an g pag-aaral ng wikang Kastila.
Mabubuo ang Tesauro sa Filipino ni Jose Villa Panganiban at magkakaron ng diksyunaryong Ingles-Filipino si Father James sa tulong ng Surian ng Wikang Pambansa.
Magkakaroon ng patakaran sa pagtuturo ng bilingguwalismo o Ingles-Filipino.Sa kabila ng sabay na pagtuturo ng Ingles at Filipino ay lilikha ito ng mga estudyanteng bihasa sa Ingles at Filipino.
Sa ngayon’y sinisisi ang mga mag-aaral na mahina raw sa wikang Ingles at wikang Filipino.Samantalang ang dapat sisihin ang mga pinuno na kinaligtaang paunlarin ang kurikulum ng edukasyon ng bansa.
Lumabas ang maraming anomalya sa DECS noon na talamak ang korupsyon sa pondo ng departamento.Lagayan sa pag-aaproba ng teksbuk sa mga paaralan,pag-order ng desk,libro,pagtatayo ng paaralan at iba’t ibang anyo ng pandurugas sa malaking pondo ng edukasyon.
Pagkaraan ng mahabang rehimen ng Pangulong Ferdinand Marcos ay sisiklab ang pag-aalsa sa EDSA.Maluluklok ang Pangulong Corazon Aquino at babaguhin ang Konstitusyon o Saligambatas ng Filipinas.
Magkakaroon ng batas tungkol sa wikang pambansa ng Filipinas.Ganito ang isinasaad ng Saligambatas sa Artikulo XIV :
“Sek.6.Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino.Samantalang ito ay dapat payabungin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang wika.
Alinsunod sa mga tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng kongreso,dapat magsagawa ng mga hakbangin ang pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng opisyal na komunikasyon at bilang wikang panturo sa sistemang pang-edukasyon.(Oktubre 15,1986).”
Kung sakaling magkaroon ng pagbabago sa Konstitusyon sa ngayon na isinusulong ang Charter Change o Cha-Cha o kaya’y maging Federal Government ang Luzon,Bisaya at Mindanao. Magkakaroon kaya tayo ng pambansang wika o magkakanya-kanya tayo ng wika?
Sa anu’t anuman,dapat nating maalala ang pamana ni Rizal mula sa kanyang nobelang “El Filibusterismo” noong nag-uusap si Basilio at Simoun tungkol sa pag-aaral ng wikang Kastila.
Sabi ng Simoun,”Ano’t naghahangad kayo ngayon ng pagtuturo ng Kastila?Isang pagpapanggap na katawa-tawa kung di man kalunos-lunos ang ibubunga.Nais pa ba ninyong madagdag ng isang wika sa apatnapung sinasalita sa kapuluan upang lalo kayong hindi magkaunawaan?
…Nalilimot ng bawat isa sa inyo na habang napag-iingatan ng isang bayan ang kaniyang wika,napag-iingatan din nito ang katibayan ng kanyang paglaya,katulad ng pagpapanatili ng isang tao sa kaniyang kasarinlan,upang mapanatili niya ang kaniyang sariling paraan ng pag-iisip.Ang wika ang pag-iisip ng bayan.Ikagalak ninyong may katiyakan ang inyong kasarinlan:ipagsanggalang ito ng mga masilakbong damdamin ng tao.”
Nakarating na ang wikang Filipino sa antas na pambansa kaysa noon.mula sa midyum ng komunikasyon,Filipino ang ginagamit sa radio,telebisyon at pelikula.
Isa ring magandang balita na nalathala noon Pebrero 21,2005 sa pahayagang “LIBRE” ng Inquirer;
“Malapit nang mabasa ang “Komputer ko” “Pook-network ko” “Kompigurasyon ng sistema” at “Kahon ng mensahe” sa inyong kompyuter.
Ilang sandali lang at magagamit na sa mga lokal na pamayanan ang kompyuter ang pagsasalin sa Pilipino ng mga karaniwang katagang pangkompyuter mula sa bagong proyekto ng software giant na Microsoft Corporation.
Nais nilang himukin ang mga Filipinong hindi bihasa sa paggamit ng kompyuter na matutong gumamit nito.Naatasang magsalin ang makatang Virgilio S. Almario(a.k.a Rio Alma).”
Kung matapos ang proyektong ito’y masasabi nating nasa “cyberspace” na, ang wikang Filipino. Itaas nating ang dangal ng Wikang Pambansa.
Wednesday, October 1, 2008
Wednesday, September 3, 2008
May Pinoy saan mang digmaan sa mundo
Kamakailan nang lusubin ng tropa ng mga sundalong Ruso ang Georgia,nalathala sa mga pahayagan natin na may mga Filipinong tumakas upang di maipit ng digmaan. Siyempre, malaking balita ito para sa ating mga Filipino. Nakagugulat na may mga kababayan pala tayong naipit ng digmaan sa Georgia na dating sakop ng bansang Rusya.
Naalaala ko tuloy ang yumaong kaibigan makatang Mike Bigornia at Marne Kilates na nagpunta noon sa Rusya bilang kinatawan ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) sa aming "exchange program" ng Unyon ng mga Manunulat sa Rusya. Ako sana ang nakatakdang pumunta pero tinanggihan ko, at ibinigay kay Mike ang aking "slot."
Bandang dekada nobenta noon at naikuwento nina Marne at Mike na may sigalot na namumuo sa Georgia tungkol sa pagkalas nito sa Unyong Sobyet. Ang Georgia ay kilalang may paggawaan ng alak na vodka sa Rusya. Di nga naglaon ay nagsariling Republika ang Georgia hiwalay sa bansang Rusya. Pero ang aking mga kaibigang makata ay bisita lamang doon. Pero ngayon pala'y nararating na ng ating mga kababayan na nagtratrabaho sa Georgia.
Noong sumiklab naman ang digmaang Pakistan-Lebanon ay may mga Filipinong ililikas ng pamahalaan sa Lebanon. Marami palang kababayan doon na dumanas ng malupit na karanasan sa mga among Lebanese. Pero may nakapag-asawa na roon ng taga-Lebanon at naging maunlad naman ang buhay.
Nakasulat ako ng tula na may pamagat na "Sikalab sa Lebanon" na batay sa nabasa kong karanasan ng ating mga kababayan na nalathala sa pahayagan nakalulungkot na ang iba sa kanila ay ikinukulong sa bahay at di makalabas. Ang iba'y lumulundag mula sa apartment na tinitirhan upang makatakas lamang.
Sa digmaan sa Iran-Iraq ay lalong maraming Filipino ang naipit ng digmaan. Inililikas sila at dumadaan sa Kuwait ng puwersang nakatalaga sa paglilikas ng mga Filipino sa digmaan. May nakaligtas at ang ibang naabutan ng mga sundalo ay dumaranas ng lupit at may nagagahasa pa sa Kuwait ng mga sundalong Kuwaiti o Iraqui.
Maaalaalang binigyan ng ating gobyerno ng kumpensasyon ang mga Filipinong inabutan ng digmaan sa Iraq at Kuwait. Isang kuwento ng isa sa mga nakuha ng kumpensasyon ay nakapila, si Boy na nakasama ko sa trabaho. Sa mahabang pilang iyon ay nakakuwentuhan sila ng karanasan sa nangyari sa kanila. Isang mapait na pangyayari ang nangyari na dinaan sa siste ng isang babaeng magkukuwarenta anyos na.
Tanong ni Boy, "Manang ano po ang nagyari sa inyo noon ng giyera sa Iraq?" Alanganin ang ngiti ng babae, "Naku iho,nagahasa ako doon sa Kuwait nang dumating na sundalo."
"Ano ang ginawa ninyo?" tanong muli ni Boy. "Ano pa ang magagawa mo, kaya lang pogi at kabataan yung sundalo," sagot ni Manang. Umugong ang tawanan sa kanilang grupo at maging si manang ay masisteng inilahad ang mapait na karanasan. Ganyan nga yata ang ating mga kababayan na dinadaan sa siste ang masaklap na nangyayari sa buhay.
Sa ngayon, kahit bawal ang pagpunta sa Iraq ay may pumupuslit na makapagtrabaho sa bansang ito. May balita pa noong ang mga Filipinong nakapuslit na magtrabaho kahit bawal ay ginagamit namang tagadala ng panustos na kagamitan sa digmaan sa Iraq. Hindi nila inaasahang ang trabaho nila ay maging "pambala sa kanyon" ng marahas na digmaan.
Ngayon naman ay nagbabala ang Department of Foreign Affairs na huwag magpadala ng mga Filipino sa Somalia. Dahil malala ang kidnapan sa Silangang Africa. Kahit ang ating mga nagtratrabaho sa karagatan at sa bansang Somalia ay ipinagbabawal na makapagtrabaho. Laganap doon ang kidnapan at ang pangdarambong ng mga pirata.
Kailangang laging handa ang ating gobyerno sa anumang kaguluhang mangyayari sa buong mundo. Pero kapag sumisiklab ang digmaan saan mang panig ng mundo, magugulat na lamang tayo na may Filipino palang nagtratrabaho doon na di na nasusubaybayan ng ating pamahalaan. Talagang ganoong ang Pinoy na madiskarte, sinusuong ang panganib upang makaahon sa kahirapan.
Kung sa sariling bansa nga'y may sumusubong digmaan sa Mindanao na bunga ng di pagkakasundo tungkol sa MOA na ngayo'y nakabinbin ang pagpapasya at nasa Korte Suprema pa. Tunay na malupit ang digmaan at mahaba ang landas tungo sa pagnanais ng kapayapaan. Kung mismong kapwa Muslim din ang magpapasimuno ng digma at kapwa Muslim din ang masasalanta nasaan ang pangarap na kapayapaan?
Naalaala ko tuloy ang yumaong kaibigan makatang Mike Bigornia at Marne Kilates na nagpunta noon sa Rusya bilang kinatawan ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) sa aming "exchange program" ng Unyon ng mga Manunulat sa Rusya. Ako sana ang nakatakdang pumunta pero tinanggihan ko, at ibinigay kay Mike ang aking "slot."
Bandang dekada nobenta noon at naikuwento nina Marne at Mike na may sigalot na namumuo sa Georgia tungkol sa pagkalas nito sa Unyong Sobyet. Ang Georgia ay kilalang may paggawaan ng alak na vodka sa Rusya. Di nga naglaon ay nagsariling Republika ang Georgia hiwalay sa bansang Rusya. Pero ang aking mga kaibigang makata ay bisita lamang doon. Pero ngayon pala'y nararating na ng ating mga kababayan na nagtratrabaho sa Georgia.
Noong sumiklab naman ang digmaang Pakistan-Lebanon ay may mga Filipinong ililikas ng pamahalaan sa Lebanon. Marami palang kababayan doon na dumanas ng malupit na karanasan sa mga among Lebanese. Pero may nakapag-asawa na roon ng taga-Lebanon at naging maunlad naman ang buhay.
Nakasulat ako ng tula na may pamagat na "Sikalab sa Lebanon" na batay sa nabasa kong karanasan ng ating mga kababayan na nalathala sa pahayagan nakalulungkot na ang iba sa kanila ay ikinukulong sa bahay at di makalabas. Ang iba'y lumulundag mula sa apartment na tinitirhan upang makatakas lamang.
Sa digmaan sa Iran-Iraq ay lalong maraming Filipino ang naipit ng digmaan. Inililikas sila at dumadaan sa Kuwait ng puwersang nakatalaga sa paglilikas ng mga Filipino sa digmaan. May nakaligtas at ang ibang naabutan ng mga sundalo ay dumaranas ng lupit at may nagagahasa pa sa Kuwait ng mga sundalong Kuwaiti o Iraqui.
Maaalaalang binigyan ng ating gobyerno ng kumpensasyon ang mga Filipinong inabutan ng digmaan sa Iraq at Kuwait. Isang kuwento ng isa sa mga nakuha ng kumpensasyon ay nakapila, si Boy na nakasama ko sa trabaho. Sa mahabang pilang iyon ay nakakuwentuhan sila ng karanasan sa nangyari sa kanila. Isang mapait na pangyayari ang nangyari na dinaan sa siste ng isang babaeng magkukuwarenta anyos na.
Tanong ni Boy, "Manang ano po ang nagyari sa inyo noon ng giyera sa Iraq?" Alanganin ang ngiti ng babae, "Naku iho,nagahasa ako doon sa Kuwait nang dumating na sundalo."
"Ano ang ginawa ninyo?" tanong muli ni Boy. "Ano pa ang magagawa mo, kaya lang pogi at kabataan yung sundalo," sagot ni Manang. Umugong ang tawanan sa kanilang grupo at maging si manang ay masisteng inilahad ang mapait na karanasan. Ganyan nga yata ang ating mga kababayan na dinadaan sa siste ang masaklap na nangyayari sa buhay.
Sa ngayon, kahit bawal ang pagpunta sa Iraq ay may pumupuslit na makapagtrabaho sa bansang ito. May balita pa noong ang mga Filipinong nakapuslit na magtrabaho kahit bawal ay ginagamit namang tagadala ng panustos na kagamitan sa digmaan sa Iraq. Hindi nila inaasahang ang trabaho nila ay maging "pambala sa kanyon" ng marahas na digmaan.
Ngayon naman ay nagbabala ang Department of Foreign Affairs na huwag magpadala ng mga Filipino sa Somalia. Dahil malala ang kidnapan sa Silangang Africa. Kahit ang ating mga nagtratrabaho sa karagatan at sa bansang Somalia ay ipinagbabawal na makapagtrabaho. Laganap doon ang kidnapan at ang pangdarambong ng mga pirata.
Kailangang laging handa ang ating gobyerno sa anumang kaguluhang mangyayari sa buong mundo. Pero kapag sumisiklab ang digmaan saan mang panig ng mundo, magugulat na lamang tayo na may Filipino palang nagtratrabaho doon na di na nasusubaybayan ng ating pamahalaan. Talagang ganoong ang Pinoy na madiskarte, sinusuong ang panganib upang makaahon sa kahirapan.
Kung sa sariling bansa nga'y may sumusubong digmaan sa Mindanao na bunga ng di pagkakasundo tungkol sa MOA na ngayo'y nakabinbin ang pagpapasya at nasa Korte Suprema pa. Tunay na malupit ang digmaan at mahaba ang landas tungo sa pagnanais ng kapayapaan. Kung mismong kapwa Muslim din ang magpapasimuno ng digma at kapwa Muslim din ang masasalanta nasaan ang pangarap na kapayapaan?
Monday, September 1, 2008
Si Enrique and unang OFW
Pasintabi sa pagsulat nito sa iginagalang na pangunahing manunulat at historyador ng Filipinas, Carmen Guerrero Nakpil. Nalathala ang kanyang sinulat na may pamagat na "The First OFW" sa The Philippine Star, Linggo, Mayo 4, 2008. Isang pagpupugay ito sa hinahangaan at iginagalang na manunulat sa ating bansa.
Kalalabas lamang ng kanyang dalawang aklat na "Autobiographical Trilogy"na "Myself ,Elsewhere" at "Legends and Adventures." Kasalukuyang siyang tagapangulo ng Manila Historical Heritage Commission.
Ganito ang kanyang paglalarawan kay Enrique, "Bandang 1508, una nating makikita ang ating bayani, kabataang Malay mula sa arkipelago na tatawaging kalaunan na Felipinas, nakasuot ng maikling sarong na di matiyak ang kulay, nakatayo sa init ng araw sa magaspang na tablang entablado sa palengke ng mga alipin, sa Mollucas (Malaysia). Ang kanyang katayuan bilang alipin, ay patunay na iniwan niya ang Silangang Bisaya na ang ma piratang Muslim ay sumalakay para sa kanilang negosyo ng pag-angkat ng alipin.
Isa pang magandang paglalarawan sa pagtatagpo ng alipin at panginoon, "Nang araw na iyon sa Mollucas ang pagngiti ang umakit sa bihasa na sa unos na magdaragat (seaman) at lagalag (explorer) na nakatayo sa maingay na palengke ng bentahan ng mga alipin. Isa siyang Portuges, aristokratang Fernao Magalhaes (lalong kilalang Ferdinand Magellan). Sumang-ayon siya sa nakita sa nadakip na Malay: nakataas ang ulo na mahaba, makapal ang itim na buhok: malapad ang balikat, makintab at di nasisindak sa pangangatawang malusog na kalamnan,malakas at matatag na mga binti.
Pasulong na humakbang ang namimili at binili ang Malay sa ibang salaping ginto. Natapos ang transaksiyon sa pagbibinyag ng kasamang prayle sa paglalakbay ng Kristiyanong pangalan na nang panahong iyon ay kilalang Santo "Enrique" at iniuwi sa bahay ng kanyang panginoon,sa Portugal. Naglakbay sila sa Indian Ocean, patungong kanlurang baybayin ng Africa, patungong Lisbon. Pagkalipas ng sampung taon si Enrique ang pangunahing alipin, "arquebus carrier" at mahalagang alalay. Maaaring kasama siya ni Magellan sa kampanya ng pakikidigma laban sa mga rebeldeng Moorish sa North Africa, nang mapilayan ang tuhod ng bumagsak ang kanyang kabayo sa digmaan, sa mga taong minamaniobra ni Magellan ang landas tungo sa korte ng Byzantine Renaissance sa Lisbon at Madrid, na si Enrique ay natuto ng mga wikang Portuges, Kastila at kahit Pranses."
Sa paglalarawang ito sa alipin at panginoon ay lalong magkakakulay ang pagkatao ni Enrique bilang alipin, interpreter sa pagkakadiskubre ng ating bansa.
"Labis ang kagalakan na makakauwi siya sa tinubuang lupa. Si Enrique ay binigyan ng tulugan sa barko o Flagship Trinidad. Ang limang barko (fleet) at umalis mula sa San Lucas de Barrameda sa Espanya noong Setyembre 1519 kasama ang mga opisyal at tauhan sa barko na may bilang na 260, Kastila, Portuges, Pranses, Taga-Bretanya at taga-Hilagang Africa. Ang ekspedisyon at dumanas ng maraming paghihirap at matinding sakuna: kakulangan ng tustos na gamit; tatlong ulit na kaguluhan (mutiny) at pagsasabwatan, malakas na bagyo, kanibalismo, mararahas na kamatayan. Mula Espanya ay naglakbay ang barko patungong Cape Verde, tumawid sa Atlantiko at naglayag sa paligid ng dalampasigan. Inutusan si Enrique na makipagtalastasan sa mga kayumangging tao sa dalampasigan. Sumagot sila sa magkatulad na wika na naghuhumiyaw ang pagkilala at pamilyaridad. Si Magellan,at ang ibang Europeo sa tatlong itim na galleon ay umapaw ang pagtanaw ng utang na loob at nawala ang pangamba, kahit sa sandaling di nila matiyak kung nasaan na sila o kung saan talaga nanggaling si Enrique. Natagpuan nila ang magnipikong kanlungan at kakaibang pagkain (isda, masaganang kanin, inihaw na baboy o litson na may masarap na sarsa, sa mahangin, madamong kubo, ang katutubong Hari ay may dekorasyon ng malalaking kuwintas na ginto."
Ayon pa rin sa pananaw ng manunulat at historyador Carmen Guerrero Nakpil, "Si Enrique ang unang dokumentadong OFW, at unang balikbayan. Hinahulaan natin ang isinigaw ni Enrique sa mga tao sa dalampasigan. Ito ba'y "Hoy! Kayo diyan. Nakabalik na rin ako." "He had one more to teach the white men. He was against doing battle with Lapu-lapu who had resisted Christianity ang Spanish sovereignty. Enrique refused to get off the boat of Magellan."
"Makaraan mamatay si Magellan nang matalo sa digmaan, hindi na sumama si Enrique sa mga taga-Europa na nalabing buhay, na nagsabing siya'y alipin at pag-aari ng biyuda ni Magellan. Nakabalik na siya sa sariling bayan at nais niyang lumagi. Handa siyang pumatay kung kinakailangan upang manatili sa lupang tinubuan at kapiling ang kanyang mga kababayan."
Kalalabas lamang ng kanyang dalawang aklat na "Autobiographical Trilogy"na "Myself ,Elsewhere" at "Legends and Adventures." Kasalukuyang siyang tagapangulo ng Manila Historical Heritage Commission.
Ganito ang kanyang paglalarawan kay Enrique, "Bandang 1508, una nating makikita ang ating bayani, kabataang Malay mula sa arkipelago na tatawaging kalaunan na Felipinas, nakasuot ng maikling sarong na di matiyak ang kulay, nakatayo sa init ng araw sa magaspang na tablang entablado sa palengke ng mga alipin, sa Mollucas (Malaysia). Ang kanyang katayuan bilang alipin, ay patunay na iniwan niya ang Silangang Bisaya na ang ma piratang Muslim ay sumalakay para sa kanilang negosyo ng pag-angkat ng alipin.
Isa pang magandang paglalarawan sa pagtatagpo ng alipin at panginoon, "Nang araw na iyon sa Mollucas ang pagngiti ang umakit sa bihasa na sa unos na magdaragat (seaman) at lagalag (explorer) na nakatayo sa maingay na palengke ng bentahan ng mga alipin. Isa siyang Portuges, aristokratang Fernao Magalhaes (lalong kilalang Ferdinand Magellan). Sumang-ayon siya sa nakita sa nadakip na Malay: nakataas ang ulo na mahaba, makapal ang itim na buhok: malapad ang balikat, makintab at di nasisindak sa pangangatawang malusog na kalamnan,malakas at matatag na mga binti.
Pasulong na humakbang ang namimili at binili ang Malay sa ibang salaping ginto. Natapos ang transaksiyon sa pagbibinyag ng kasamang prayle sa paglalakbay ng Kristiyanong pangalan na nang panahong iyon ay kilalang Santo "Enrique" at iniuwi sa bahay ng kanyang panginoon,sa Portugal. Naglakbay sila sa Indian Ocean, patungong kanlurang baybayin ng Africa, patungong Lisbon. Pagkalipas ng sampung taon si Enrique ang pangunahing alipin, "arquebus carrier" at mahalagang alalay. Maaaring kasama siya ni Magellan sa kampanya ng pakikidigma laban sa mga rebeldeng Moorish sa North Africa, nang mapilayan ang tuhod ng bumagsak ang kanyang kabayo sa digmaan, sa mga taong minamaniobra ni Magellan ang landas tungo sa korte ng Byzantine Renaissance sa Lisbon at Madrid, na si Enrique ay natuto ng mga wikang Portuges, Kastila at kahit Pranses."
Sa paglalarawang ito sa alipin at panginoon ay lalong magkakakulay ang pagkatao ni Enrique bilang alipin, interpreter sa pagkakadiskubre ng ating bansa.
"Labis ang kagalakan na makakauwi siya sa tinubuang lupa. Si Enrique ay binigyan ng tulugan sa barko o Flagship Trinidad. Ang limang barko (fleet) at umalis mula sa San Lucas de Barrameda sa Espanya noong Setyembre 1519 kasama ang mga opisyal at tauhan sa barko na may bilang na 260, Kastila, Portuges, Pranses, Taga-Bretanya at taga-Hilagang Africa. Ang ekspedisyon at dumanas ng maraming paghihirap at matinding sakuna: kakulangan ng tustos na gamit; tatlong ulit na kaguluhan (mutiny) at pagsasabwatan, malakas na bagyo, kanibalismo, mararahas na kamatayan. Mula Espanya ay naglakbay ang barko patungong Cape Verde, tumawid sa Atlantiko at naglayag sa paligid ng dalampasigan. Inutusan si Enrique na makipagtalastasan sa mga kayumangging tao sa dalampasigan. Sumagot sila sa magkatulad na wika na naghuhumiyaw ang pagkilala at pamilyaridad. Si Magellan,at ang ibang Europeo sa tatlong itim na galleon ay umapaw ang pagtanaw ng utang na loob at nawala ang pangamba, kahit sa sandaling di nila matiyak kung nasaan na sila o kung saan talaga nanggaling si Enrique. Natagpuan nila ang magnipikong kanlungan at kakaibang pagkain (isda, masaganang kanin, inihaw na baboy o litson na may masarap na sarsa, sa mahangin, madamong kubo, ang katutubong Hari ay may dekorasyon ng malalaking kuwintas na ginto."
Ayon pa rin sa pananaw ng manunulat at historyador Carmen Guerrero Nakpil, "Si Enrique ang unang dokumentadong OFW, at unang balikbayan. Hinahulaan natin ang isinigaw ni Enrique sa mga tao sa dalampasigan. Ito ba'y "Hoy! Kayo diyan. Nakabalik na rin ako." "He had one more to teach the white men. He was against doing battle with Lapu-lapu who had resisted Christianity ang Spanish sovereignty. Enrique refused to get off the boat of Magellan."
"Makaraan mamatay si Magellan nang matalo sa digmaan, hindi na sumama si Enrique sa mga taga-Europa na nalabing buhay, na nagsabing siya'y alipin at pag-aari ng biyuda ni Magellan. Nakabalik na siya sa sariling bayan at nais niyang lumagi. Handa siyang pumatay kung kinakailangan upang manatili sa lupang tinubuan at kapiling ang kanyang mga kababayan."
Monday, August 25, 2008
Ang Filipino sa Madrid
Hindi sila ang ang mga Filipinong naghahanap ng trabaho sa Madrid.Sa panahong iyon ay dumaong ang mga Filipino sa Madrid, ang mga makabayang Filipino nagnanais na maging malaya ang Filipinas o kilalaning ang kabansaan ng bansang Filipino. Umaasa ang mga mga edukadong Filipino na kilalaning ng bansang Espanya ang pagtagtatag ng ating bansa.
Naroroon na sina Rizal at Graciano Lopez sa Jaena sa Madrid at ang mga kapwang Filipinong nagnanais na kalayaan ng bansa. Marami silang kakilalang Espanyol na kaisa upang makamit ang pagkilala ng Espanya sa Filipinas bilang bansang kaayado at nagnanais na maging bahagi ang Filipinas ng tinatawag nilang Inang Espanya sa pag-aakalang tatangkilikin sila ng kinikilala nilang Inang bansa.
Dumating si Marcelo del Pilar sa sa Barcelona noong unang araw ng Enero 1889 matapos magbiyahe ng isang buwan mula sa pantalan ng Hongkong. Ganoong katagal ang biyahe sa barkong dadaong sa Barcelona.Sinalubong si del Pilar ng mga makabayang Filipino noon.
Tumakas sa Filipinas si del Pilar dahil sa payo ng mga lider sa Bulakan na sina Gregorio Santillan,Manuel Crisostomo upang makaiwas sa pagtugis ng mga prayleng Espanyol. Nagtatag ng Komite ng Propaganda sina Deodato Arellano,bayaw ni Del Pilar, Doroteo Cortez, Ambrosio R.Bautista at gurong Pedro Serrano Laktaw. Itinalaga si si del Pilar na magiging kinatawan upang maitatag ang pahayang propaganda at maninirahan sa Espanya.
Itinatatag ang pahayagang "La Solidaridad noong Pebrero 15,1889.Naging unang editor si Graciano Lopez Jaena.Si Graciano ang kinikilalalng mahusay manulampati sa Madrid at tinaguiriang siyang "Demosthenes" ng mga Filipino sa Madrid. Pero tinuligsa ni Rizal ang ugali ni Graciano na kung minsan ay nagsusuot ng kupas na amerikana at nagpupunas sa damit kapag kumakain ng sardinas. Sa ating panahon masasabing Si Graciano ay "jeprox" at walang paki sa mundo.
Pagkaraan ng halos siyam na buwan bilang editor ng "La Solidaridad" na ang bansag ay "Sol" pumalit na editor ng Sol si Marcelo del Pilar noong Disyembre 1889. Gumamit ng sagisag-panulat si Rizal na Dimasalang at Laong Laan. Si Mariano Ponce ay Kalipulako.Tikbalang si Naning Ponce at si Antonio Luna ay Taga-ilog at si Jose Maria Panganiban ay Jomapa.
Nagkaroon nang sigalot sa Madrid noong Disyembre 30,1890 kung sino ang pinili na "resposanble" sa Madrid. Nagpatas ang dalawa, sina Rizal at del Pilar, ilang ulit itong ginawa at pumayag na si del Pilar na si Rizal ang magiging lider sa Madrid.Nagtampo si Rizal at umalis nang Madrid.
Ganito ang ang liham ni Rizal" Ang panahon ang magsasabi kung sino ang may katwiran. Ibig kong ipaliwanag na kailanman ay di ako tutol sa pagtaas ng sinumang bagama't aking ikalalagpag." Liham ito noong Oktubre 13,1891 ni Rizal kay Del Pilar. Sinundan pa ito ng liham ni Rizal,"Sayang na sayang ang gawaing binalikat natin dalawa. Ako'y naniniwalang sa ubod at ubod ay may pagtingin ka sa akin, ako naman ay may pagtingin sa iyon, higit marahil sa iyong inaakala."
Huling lumabas ang pahayagang "La Solidaridad" noong Nobyembre 15,1895 sa Madrid.Noon pa ay nasabi ni Rizal na "Wala na sa Madrid ang labanan." hinikayat ni Rizal na umuwi na sa Filipinas si del Pilar ay doo'y magkasama nilang ipaglaban ang paggigiit ng kalayaan ng Filipinas.
Gayunma'y nakita rin ni del Pilar, "Ang huling lunas ay insureksyon, lalo't napatunayan ng mamamayan na walang nang silbi ang paniniwala na makukuha sa mapayapang paraan ang lunas sa kabuktutan." Pero inabutan si Marcelo del Pilar ng takipsilim sa Barcelona sa pamumulot ng upos ng sigarilyo at tiniis ang gutom at kasama si Mariano Ponce sa huling pagkapatid ng hininga sa Barcelona noong Hulyo 4, 1896. Pagkaraan, sumiklab na ang himagsikan ng Katipunan sa Pugadlawin noong Agosto 23,1896.
Naunang yumao si Graciano Lopez Jaena sa sakit na tuberkulosis sa Barcelona, Espanya noong Enero 20,1896. Samantalang binaril naman si Rizal sa Bagumbayan noong Disyembre 30 1896.
Kung susuriin ang mga propagandista sa Madrid ay nagwakas ang pakikipaglaban ng mga Filipinong makabayang manunulat sa Madrid ay nagwakas sa taong 1896. Ang mga pangunahing tauhan sa kasaysayan ng pakikipaglaban ng mga Filipino tungo sa pagsasarili at kabansaan ay isinakaluluwa nina Rizal,del Pilar, Lopez Jaena at mga propagadistang Filipino sa Madrid.
Bagaman sinikap ni Marcelo del Pilar na sana'y magkatagpo sila nina Rizal upang isulong ang himagsikang Filipino sa Hongkong ipinagbilin niya kay Deodato Arellano ang kanyang plano at itinatatag ang KATIPUNAN at siya ang naging unang pangulo. Sumiklab ang himagsikan ng KATIPUNAN noong Agosto 23 o 24 sa Balintawak o Pugadlawin sumilang ang Dakilang Mithiin ng sambayang Filipinop na ipaglaban ang kanilang KASARINLAN.
Hindi na nakita nina Rizal,del Pilar at Lopez jaena ang bunga ng kanilang sakripisyo upang itindig ang dangal at kabansaan ng bansang Filipinas.
Sa buwan ng Agosto ay dapat nating gunitain ang pagsasakit at kabayanihan ng ating mga ninuno. Sa ngayo'y limot na o di na inaalala ang mga pagsasakit ng magigiting na Filipino na nagbuwis ng buhay para sa kalayaan at kasarinlan ng ating bansa.
Gayundin ang pag-alaala sa kapwa Filipinong tumatawid sa ibayong dagat upang tulad nina Rizal na minimithi ang kalayaan o kalayaang pangkabuhayan sa ating panahon.Nasa kanila ang kagitingang tumutugon sa ating panahon.
Ito ang panahong ng pagtataas ng kabayanihan at kagitingan ng lahing Filipino sa panahon ng malalang krisis sa bansa. Itaas mo, kabayan.
Naroroon na sina Rizal at Graciano Lopez sa Jaena sa Madrid at ang mga kapwang Filipinong nagnanais na kalayaan ng bansa. Marami silang kakilalang Espanyol na kaisa upang makamit ang pagkilala ng Espanya sa Filipinas bilang bansang kaayado at nagnanais na maging bahagi ang Filipinas ng tinatawag nilang Inang Espanya sa pag-aakalang tatangkilikin sila ng kinikilala nilang Inang bansa.
Dumating si Marcelo del Pilar sa sa Barcelona noong unang araw ng Enero 1889 matapos magbiyahe ng isang buwan mula sa pantalan ng Hongkong. Ganoong katagal ang biyahe sa barkong dadaong sa Barcelona.Sinalubong si del Pilar ng mga makabayang Filipino noon.
Tumakas sa Filipinas si del Pilar dahil sa payo ng mga lider sa Bulakan na sina Gregorio Santillan,Manuel Crisostomo upang makaiwas sa pagtugis ng mga prayleng Espanyol. Nagtatag ng Komite ng Propaganda sina Deodato Arellano,bayaw ni Del Pilar, Doroteo Cortez, Ambrosio R.Bautista at gurong Pedro Serrano Laktaw. Itinalaga si si del Pilar na magiging kinatawan upang maitatag ang pahayang propaganda at maninirahan sa Espanya.
Itinatatag ang pahayagang "La Solidaridad noong Pebrero 15,1889.Naging unang editor si Graciano Lopez Jaena.Si Graciano ang kinikilalalng mahusay manulampati sa Madrid at tinaguiriang siyang "Demosthenes" ng mga Filipino sa Madrid. Pero tinuligsa ni Rizal ang ugali ni Graciano na kung minsan ay nagsusuot ng kupas na amerikana at nagpupunas sa damit kapag kumakain ng sardinas. Sa ating panahon masasabing Si Graciano ay "jeprox" at walang paki sa mundo.
Pagkaraan ng halos siyam na buwan bilang editor ng "La Solidaridad" na ang bansag ay "Sol" pumalit na editor ng Sol si Marcelo del Pilar noong Disyembre 1889. Gumamit ng sagisag-panulat si Rizal na Dimasalang at Laong Laan. Si Mariano Ponce ay Kalipulako.Tikbalang si Naning Ponce at si Antonio Luna ay Taga-ilog at si Jose Maria Panganiban ay Jomapa.
Nagkaroon nang sigalot sa Madrid noong Disyembre 30,1890 kung sino ang pinili na "resposanble" sa Madrid. Nagpatas ang dalawa, sina Rizal at del Pilar, ilang ulit itong ginawa at pumayag na si del Pilar na si Rizal ang magiging lider sa Madrid.Nagtampo si Rizal at umalis nang Madrid.
Ganito ang ang liham ni Rizal" Ang panahon ang magsasabi kung sino ang may katwiran. Ibig kong ipaliwanag na kailanman ay di ako tutol sa pagtaas ng sinumang bagama't aking ikalalagpag." Liham ito noong Oktubre 13,1891 ni Rizal kay Del Pilar. Sinundan pa ito ng liham ni Rizal,"Sayang na sayang ang gawaing binalikat natin dalawa. Ako'y naniniwalang sa ubod at ubod ay may pagtingin ka sa akin, ako naman ay may pagtingin sa iyon, higit marahil sa iyong inaakala."
Huling lumabas ang pahayagang "La Solidaridad" noong Nobyembre 15,1895 sa Madrid.Noon pa ay nasabi ni Rizal na "Wala na sa Madrid ang labanan." hinikayat ni Rizal na umuwi na sa Filipinas si del Pilar ay doo'y magkasama nilang ipaglaban ang paggigiit ng kalayaan ng Filipinas.
Gayunma'y nakita rin ni del Pilar, "Ang huling lunas ay insureksyon, lalo't napatunayan ng mamamayan na walang nang silbi ang paniniwala na makukuha sa mapayapang paraan ang lunas sa kabuktutan." Pero inabutan si Marcelo del Pilar ng takipsilim sa Barcelona sa pamumulot ng upos ng sigarilyo at tiniis ang gutom at kasama si Mariano Ponce sa huling pagkapatid ng hininga sa Barcelona noong Hulyo 4, 1896. Pagkaraan, sumiklab na ang himagsikan ng Katipunan sa Pugadlawin noong Agosto 23,1896.
Naunang yumao si Graciano Lopez Jaena sa sakit na tuberkulosis sa Barcelona, Espanya noong Enero 20,1896. Samantalang binaril naman si Rizal sa Bagumbayan noong Disyembre 30 1896.
Kung susuriin ang mga propagandista sa Madrid ay nagwakas ang pakikipaglaban ng mga Filipinong makabayang manunulat sa Madrid ay nagwakas sa taong 1896. Ang mga pangunahing tauhan sa kasaysayan ng pakikipaglaban ng mga Filipino tungo sa pagsasarili at kabansaan ay isinakaluluwa nina Rizal,del Pilar, Lopez Jaena at mga propagadistang Filipino sa Madrid.
Bagaman sinikap ni Marcelo del Pilar na sana'y magkatagpo sila nina Rizal upang isulong ang himagsikang Filipino sa Hongkong ipinagbilin niya kay Deodato Arellano ang kanyang plano at itinatatag ang KATIPUNAN at siya ang naging unang pangulo. Sumiklab ang himagsikan ng KATIPUNAN noong Agosto 23 o 24 sa Balintawak o Pugadlawin sumilang ang Dakilang Mithiin ng sambayang Filipinop na ipaglaban ang kanilang KASARINLAN.
Hindi na nakita nina Rizal,del Pilar at Lopez jaena ang bunga ng kanilang sakripisyo upang itindig ang dangal at kabansaan ng bansang Filipinas.
Sa buwan ng Agosto ay dapat nating gunitain ang pagsasakit at kabayanihan ng ating mga ninuno. Sa ngayo'y limot na o di na inaalala ang mga pagsasakit ng magigiting na Filipino na nagbuwis ng buhay para sa kalayaan at kasarinlan ng ating bansa.
Gayundin ang pag-alaala sa kapwa Filipinong tumatawid sa ibayong dagat upang tulad nina Rizal na minimithi ang kalayaan o kalayaang pangkabuhayan sa ating panahon.Nasa kanila ang kagitingang tumutugon sa ating panahon.
Ito ang panahong ng pagtataas ng kabayanihan at kagitingan ng lahing Filipino sa panahon ng malalang krisis sa bansa. Itaas mo, kabayan.
Siklab sa Lebanon
Titis ang dalawang daang dolyar o sampung libong piso,
kada buwan, para maglinis ng kulungan ng aso,
kulungan ng pagong,pribadong resort,
bahay ng magulang ng among laging bugnot.
Minsa’y ikukulong sa bahay pag amo’y umalis
sususian ang k’warto baka magtangkang tumalilis.
Pagkaing ibinibigay ay tira-tira
at walang pangalan ang salitang pahinga.
Ganito ang buhay ng iba sa Lebanon
masahol pa sa hayop ang trato ng panginoon.
Buti pa ang dating buhay sa bukid
makakautang ng pagkaing pantawid.
Makapagpapahinga sa pagtratrabaho
di na kailangang alagaan ang aso.
Pero umaalis ang iba para guminhawa
mas magkakamal ng kikitaing pera.
Kahit mabusabos at magsilbing parang hayop
masahol pa sa kalabaw ang pagtratrabaho sa abroad.
Hanggang abutan ng digmaan
ng Israel at Lebanon na gusto’y magpuksaan.
Noon lamang ang iba;y nakatakas,
ang iba’y nagbabakasakali sa digmaang marahas.
Nakahahabag ang ating mga kalahi
natatagpuan ang sariling inaaglahi.
Isinusugal ang dangal.buhay at pag-asa,
sa sumisiklab na dagundong ng pulbura.
Dahil sa sariling lupang tinubuan,
ipinagkait din ang dangal na mabuhay.
3 Agosto 2006
kada buwan, para maglinis ng kulungan ng aso,
kulungan ng pagong,pribadong resort,
bahay ng magulang ng among laging bugnot.
Minsa’y ikukulong sa bahay pag amo’y umalis
sususian ang k’warto baka magtangkang tumalilis.
Pagkaing ibinibigay ay tira-tira
at walang pangalan ang salitang pahinga.
Ganito ang buhay ng iba sa Lebanon
masahol pa sa hayop ang trato ng panginoon.
Buti pa ang dating buhay sa bukid
makakautang ng pagkaing pantawid.
Makapagpapahinga sa pagtratrabaho
di na kailangang alagaan ang aso.
Pero umaalis ang iba para guminhawa
mas magkakamal ng kikitaing pera.
Kahit mabusabos at magsilbing parang hayop
masahol pa sa kalabaw ang pagtratrabaho sa abroad.
Hanggang abutan ng digmaan
ng Israel at Lebanon na gusto’y magpuksaan.
Noon lamang ang iba;y nakatakas,
ang iba’y nagbabakasakali sa digmaang marahas.
Nakahahabag ang ating mga kalahi
natatagpuan ang sariling inaaglahi.
Isinusugal ang dangal.buhay at pag-asa,
sa sumisiklab na dagundong ng pulbura.
Dahil sa sariling lupang tinubuan,
ipinagkait din ang dangal na mabuhay.
3 Agosto 2006
Alamat ni Kulasfiro
Isang karaniwang tao si Kulasfiro,
sinusunod ang pangaral ng ina,na ganito:
“Igalang mo,ang iyong kapwa.”
“Igalang ang karapatan ng mga dukha.”
“Sumunod sa umiiral na batas
ang katwira’t katotohana’y sindihan ang ningas.”
“Sumunod sa pinaniniwalaang mithin
ipaglaban ang marangal na layunin.”
“Sundin silang mga nakatataas
lalo na ang patnubay ng nasa ITAAS.”
Naging matapat at masunurin si Kulasfiro
bilang isang anak at karaniwang tao.
Pero lumaki siyang kakaiba ang paligid
ang ibang kapwa tao’y mababangis at malulupit.
“May batas para sa mayayaman,
ang batas sa mahihirap,ipinagkait sa hukuman.”
“Ang lantay na katwiran at katotohanan
ay tinatakpan ng laksang kasinungalingan.”
“Sa alagad ng batas,marami ang natatakot,
gayong sila ang nagtatanggol sa mga taong binubusabos.”
“Umiiral ang batas ng malalakas
sa halip na umiral ang lakas ng batas.”
Kaya’t lumaki si Kulasfirong sinusuway
ang mga maling batas na umiiral.
Natagpuan isang araw ang sarili
nasa ilalim ng puno at nagdili-dili.
Hanggang sumama sa kapwa sumusuway,
sa himagsikan sa lansangan at sila’y magkakaakbay.
Humihiyaw ng kalayaan at katarungan
para sa maraming nilalapastangan ang karapatan.
Nanatili pa rin ang kanyang bait at hinahon
sa bumabangis na kautusang tila apoy na gumagatong.
Dumami nang dumami ang Kulasfiro sa talaan
ng ahensiyang naniniktik laban sa pamahalaan.
Itinala silang “terorista” (na noo’y tulisan at bandido,)
ng mga inutusang sa kanila’y maging berdugo.
Ngayo’y nakatakdang ang katulad nila’y lipulin
ng kautusang lahat ng rebelde’y puksain.
Sinunod lamang ni Kulasfiro ang pangaral ng ina
na igalang ang kapwang naghahanap n hustisya.
Hindi niya sinuway ang magulang na totoo,
sinuway lamang niya ang kautusan ng pangulo.
Ngayo’y nakilala si Kulasfiro-ang taong karaniwang
sa bagong bansag na KULASFIRO PASAWAY.
TEO T. ANTONIO
19 Hunyo 2006
sinusunod ang pangaral ng ina,na ganito:
“Igalang mo,ang iyong kapwa.”
“Igalang ang karapatan ng mga dukha.”
“Sumunod sa umiiral na batas
ang katwira’t katotohana’y sindihan ang ningas.”
“Sumunod sa pinaniniwalaang mithin
ipaglaban ang marangal na layunin.”
“Sundin silang mga nakatataas
lalo na ang patnubay ng nasa ITAAS.”
Naging matapat at masunurin si Kulasfiro
bilang isang anak at karaniwang tao.
Pero lumaki siyang kakaiba ang paligid
ang ibang kapwa tao’y mababangis at malulupit.
“May batas para sa mayayaman,
ang batas sa mahihirap,ipinagkait sa hukuman.”
“Ang lantay na katwiran at katotohanan
ay tinatakpan ng laksang kasinungalingan.”
“Sa alagad ng batas,marami ang natatakot,
gayong sila ang nagtatanggol sa mga taong binubusabos.”
“Umiiral ang batas ng malalakas
sa halip na umiral ang lakas ng batas.”
Kaya’t lumaki si Kulasfirong sinusuway
ang mga maling batas na umiiral.
Natagpuan isang araw ang sarili
nasa ilalim ng puno at nagdili-dili.
Hanggang sumama sa kapwa sumusuway,
sa himagsikan sa lansangan at sila’y magkakaakbay.
Humihiyaw ng kalayaan at katarungan
para sa maraming nilalapastangan ang karapatan.
Nanatili pa rin ang kanyang bait at hinahon
sa bumabangis na kautusang tila apoy na gumagatong.
Dumami nang dumami ang Kulasfiro sa talaan
ng ahensiyang naniniktik laban sa pamahalaan.
Itinala silang “terorista” (na noo’y tulisan at bandido,)
ng mga inutusang sa kanila’y maging berdugo.
Ngayo’y nakatakdang ang katulad nila’y lipulin
ng kautusang lahat ng rebelde’y puksain.
Sinunod lamang ni Kulasfiro ang pangaral ng ina
na igalang ang kapwang naghahanap n hustisya.
Hindi niya sinuway ang magulang na totoo,
sinuway lamang niya ang kautusan ng pangulo.
Ngayo’y nakilala si Kulasfiro-ang taong karaniwang
sa bagong bansag na KULASFIRO PASAWAY.
TEO T. ANTONIO
19 Hunyo 2006
Sunday, August 10, 2008
Pananalig sa Panitik
Marapatin kaming apo ni Balagtas
Talino’y sumibol, yumabong, umunlad;
Marapatin sanang ang aming panitik
Hindi maigupo ng anumang sakit
Upang itong puso’t diwang malikhain
Ay maipaglingkod sa bayang giniliw.
Marapating kami’y ganap na mabigyan
Ng laya sa kulo at kalam ng tiyan
Upang di lumuhod sa Bathalang Ginto
At maging galamay sa mga palalo;
Upang maging handa sa kabulaanan
Tukso’t panlulupig ng mga dayuhan.
Marapatin nawang kami’y mangabigkis
Sa aming pangarap at aming pag-ibig;
Maging isang agos ang aming prinsipyo
Tungo sa pambansa’t pagsulong ng tao;
At kung sakali mang may uod sa hanay
Maakay sa landas ng kaliwanagan.
Marapatin nawang ang bawat isulat
Magtataglay ng tatak ng lahi at ugat;
May tamis ng aming katutubong sining,
May poot ng aming panahong alipin,
May init ng aming halik sa watawat,
May ningning ng aming mithing bagong bukas.
Talino’y sumibol, yumabong, umunlad;
Marapatin sanang ang aming panitik
Hindi maigupo ng anumang sakit
Upang itong puso’t diwang malikhain
Ay maipaglingkod sa bayang giniliw.
Marapating kami’y ganap na mabigyan
Ng laya sa kulo at kalam ng tiyan
Upang di lumuhod sa Bathalang Ginto
At maging galamay sa mga palalo;
Upang maging handa sa kabulaanan
Tukso’t panlulupig ng mga dayuhan.
Marapatin nawang kami’y mangabigkis
Sa aming pangarap at aming pag-ibig;
Maging isang agos ang aming prinsipyo
Tungo sa pambansa’t pagsulong ng tao;
At kung sakali mang may uod sa hanay
Maakay sa landas ng kaliwanagan.
Marapatin nawang ang bawat isulat
Magtataglay ng tatak ng lahi at ugat;
May tamis ng aming katutubong sining,
May poot ng aming panahong alipin,
May init ng aming halik sa watawat,
May ningning ng aming mithing bagong bukas.
Subscribe to:
Posts (Atom)
